20 ปีแห่งความพยายามของนักวิจัยไทย จากการต่อสู้กับแมลงวันผลไม้ สู่ต้นแบบผลไม้ปลอดภัยของประเทศ

 
หากพูดถึงเทคโนโลยีนิวเคลียร์ หลายคนอาจนึกถึงพลังงานหรือการแพทย์ แต่ที่จ.จันทบุรี เทคโนโลยีนิวเคลียร์ได้เข้ามามีบทบาทสำคัญในการช่วยเกษตรกรจัดการกับ “แมลงวันผลไม้” ศัตรูสำคัญของผลไม้เศรษฐกิจไทยที่สร้างความเสียหายต่อผลผลิตและรายได้ของเกษตรกรมาอย่างยาวนาน

กว่า 20 ปีที่ผ่านมา สถาบันเทคโนโลยีนิวเคลียร์แห่งชาติ (องค์การมหาชน) หรือ สทน. ได้ทำงานร่วมกับกรมส่งเสริมการเกษตร หน่วยงานท้องถิ่น ผู้นำชุมชน และเกษตรกรในพื้นที่อ.ขลุง จ.จันทบุรี เพื่อพัฒนาแนวทางควบคุมแมลงวันผลไม้ในทุเรียน มังคุด เงาะ และลองกอง ด้วยการประยุกต์ใช้วิทยาศาสตร์และนวัตกรรมจนเกิดผลสำเร็จอย่างเป็นรูปธรรม

ในอดีต แมลงวันผลไม้สร้างความเสียหายต่อผลผลิตในหลายพื้นที่ของจ.จันทบุรี บางช่วงมีความเสียหายสูงถึง 50-100 เปอร์เซ็นต์ ผลไม้ที่ถูกวางไข่จะเน่าเสียจากภายใน ไม่สามารถจำหน่ายหรือส่งออกได้ ส่งผลกระทบโดยตรงต่อรายได้ของเกษตรกร ขณะที่การพึ่งพาการใช้สารเคมีอย่างต่อเนื่องทำให้ต้นทุนการผลิตสูงขึ้นและส่งผลต่อสิ่งแวดล้อม

จุดเปลี่ยนสำคัญเกิดขึ้นเมื่อ สทน. นำ “เทคนิคแมลงเป็นหมัน” หรือ Sterile Insect Technique (SIT) เข้ามาใช้ร่วมกับมาตรการจัดการศัตรูพืชแบบบูรณาการในระดับพื้นที่ โดยปล่อยแมลงวันผลไม้เพศผู้ที่ผ่านการฉายรังสีจนเป็นหมันกลับสู่ธรรมชาติ เมื่อผสมพันธุ์กับแมลงเพศเมียจะไม่สามารถให้กำเนิดลูกหลานได้ ส่งผลให้จำนวนประชากรแมลงลดลงอย่างต่อเนื่อง และลดการใช้สารเคมีได้อย่างมีประสิทธิภาพ

ความสำเร็จในวันนี้เกิดจากการวิจัยและพัฒนาอย่างต่อเนื่องของนักวิจัย สทน. ตลอดระยะเวลากว่าสองทศวรรษ ตั้งแต่การศึกษาชีววิทยาและพฤติกรรมของแมลงวันผลไม้ การพัฒนาระบบเพาะเลี้ยงและผลิตแมลงจำนวนมาก การพัฒนาสายพันธุ์ที่สามารถแยกเพศได้ เพื่อปล่อยเฉพาะแมลงเพศผู้เป็นหมัน ตลอดจนการพัฒนาเทคนิคการฉายรังสีที่เหมาะสมเพื่อให้แมลงยังคงมีความแข็งแรงและสามารถแข่งขันผสมพันธุ์ได้ในธรรมชาติ

ปัจจุบันมีการปล่อยแมลงวันผลไม้เพศผู้เป็นหมันสัปดาห์ละ 5-10 ล้านตัว ควบคู่กับการสำรวจประชากรแมลง การใช้กับดัก และการกำจัดแหล่งเพาะพันธุ์ โดยอาศัยความร่วมมือของเกษตรกรในพื้นที่อย่างต่อเนื่อง

ผลลัพธ์ที่เกิดขึ้นถือเป็นความสำเร็จที่พิสูจน์ได้จริง พื้นที่ดำเนินงานสามารถลดประชากรแมลงวันผลไม้ได้มากกว่า 95 เปอร์เซ็นต์ เมื่อเทียบกับพื้นที่โดยรอบ และลดการใช้สารเคมีได้ประมาณ 80 เปอร์เซ็นต์ ขณะเดียวกันยังสามารถรักษาระดับการระบาดให้อยู่ต่ำกว่ามาตรฐานสากลอย่างต่อเนื่อง ซึ่งเป็นปัจจัยสำคัญต่อการส่งออกผลไม้ไทยไปยังตลาดต่างประเทศ

นอกจากประโยชน์ด้านการเกษตรแล้ว โครงการยังสร้างรายได้และการจ้างงานในชุมชน ทั้งในด้านการผลิตแมลงเป็นหมัน การสำรวจภาคสนาม การติดตามผล และการจัดการพื้นที่ควบคุมแมลง อีกทั้งยังกลายเป็นแหล่งเรียนรู้สำคัญด้านการประยุกต์ใช้เทคโนโลยีนิวเคลียร์เพื่อการเกษตรที่มีผู้สนใจจากทั้งในและต่างประเทศเข้ามาศึกษาดูงานอย่างต่อเนื่อง

รศ.ดร.ธวัชชัย อ่อนจันทร์ ผู้อำนวยการสทน. กล่าวว่า ความสำเร็จของการควบคุมแมลงวันผลไม้ในพื้นที่ต.ตรอกนอง อ.ขลุง จ.จันทบุรี เป็นผลจากการทำงานร่วมกันอย่างต่อเนื่องระหว่างนักวิจัย สทน. หน่วยงานภาครัฐ และเกษตรกรในพื้นที่ จนสามารถพัฒนาองค์ความรู้และเทคโนโลยีที่นำไปใช้ได้จริงในระดับพื้นที่

“นี่ไม่ใช่เพียงความสำเร็จในการควบคุมแมลงวันผลไม้ แต่เป็นบทพิสูจน์ว่างานวิจัยของคนไทยสามารถช่วยลดต้นทุนการผลิต เพิ่มความปลอดภัยของอาหาร ลดการใช้สารเคมี และยกระดับศักยภาพการแข่งขันของภาคเกษตรไทยในตลาดโลกได้อย่างเป็นรูปธรรม”

จากความสำเร็จในพื้นที่ต้นแบบ ปัจจุบัน สทน. และหน่วยงานที่เกี่ยวข้องอยู่ระหว่างการขยายผลสู่พื้นที่ปลูกผลไม้ขนาดใหญ่ของจ.จันทบุรี โดยมีเป้าหมายยกระดับพื้นที่ปลูกผลไม้ไทยให้เป็นพื้นที่ควบคุมแมลงวันผลไม้ระดับต่ำตามมาตรฐานสากล เพิ่มความเชื่อมั่นให้กับตลาดส่งออก และสร้างมูลค่าเพิ่มทางเศรษฐกิจให้กับประเทศในระยะยาว

กว่า 20 ปีของการทำงานวิจัยอาจเป็นช่วงเวลาที่ยาวนาน แต่ผลลัพธ์ที่เกิดขึ้นในวันนี้สะท้อนให้เห็นว่า วิทยาศาสตร์และนวัตกรรมไม่ได้อยู่เพียงในห้องปฏิบัติการ หากสามารถสร้างประโยชน์ให้เกษตรกร ผู้บริโภค และเศรษฐกิจของประเทศได้อย่างแท้จริง