เมื่อ : 20 พ.ย. 2569

นำทีม อว.-มท.-เกษตรฯ ลุย 6 มาตรการด่วน ดัน “ฝายดักตะกอนอัจฉริยะ” ป้องนาข้าว 2.7 หมื่นไร่ ตรวจลายนิ้วมือสารพิษ-เร่งสร้างประปาบาดาล–สกัดลักลอบแร่-เปิด Agri-Map เช็กโซนปลอดภัย

 

 

 

วันที่ 20 พ.ย. ศ.ดร.ยศชนัน วงศ์สวัสดิ์ รองนายกรัฐมนตรี และรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (อว.) เข้าร่วมประชุมคณะกรรมการป้องกันและแก้ไขปัญหาภัยพิบัติในพื้นที่ภาคเหนือ ครั้งที่ 2/2569 ผ่านระบบออนไลน์ (Zoom) จากสาธารณรัฐประชาชนจีน ภายหลังเสร็จสิ้นภารกิจร่วมคณะนายกรัฐมนตรีเข้าเยี่ยมคารวะ นายสี จิ้นผิง ประธานาธิบดีแห่งสาธารณรัฐประชาชนจีน เพื่อติดตามและเร่งขับเคลื่อน 6 มาตรการเร่งด่วนแก้ปัญหาสารหนูในแม่น้ำกก–สาย ภายหลังการลงพื้นที่ อ.แม่สาย เมื่อวันที่ 14-15 พ.ย. ที่ผ่านมา ร่วมกับที่ประชุม ที่กรมป้องกันและบรรเทาสาธารณภัย (ปภ.) โดยมี นายเจเศรษฐ์ ไทยเศรษฐ์ รัฐมนตรีช่วยว่าการกระทรวงมหาดไทย น.ส.ปิยะรัฐชย์ ติยะไพรัช รัฐมนตรีช่วยว่าการกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ 

 

พร้อมด้วยผู้แทนจาก ปภ. กรมควบคุมมลพิษ การประปาส่วนภูมิภาค กรมทรัพยากรน้ำบาดาล กระทรวงสาธารณสุข กรมวิชาการเกษตร กรมประมง กระทรวงอุตสาหกรรม สำนักงบประมาณ หน่วยงานความมั่นคง รวมถึงจังหวัดเชียงใหม่และเชียงราย เข้าร่วมประชุม

โอกาสนี้ ศ.ดร.ยศชนัน เปิดเผยความคืบหน้าจากการเข้าหารือกับประธานาธิบดี สี จิ้นผิง ว่า ภายใต้การนำของ นายกรัฐมนตรี และการผลักดันทางการทูตในทุกระดับของรองนายกรัฐมนตรี และรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการต่างประเทศ ทำให้การพูดคุยเป็นไปในทิศทางที่ดี ทั้งสองฝ่ายต่างรับรู้ถึงปัญหาและมีความเห็นพ้องต้องกัน พร้อมร่วมมือคลี่คลายปัญหา โดยเสนอให้จัดตั้งคณะทำงานด้านเทคนิคร่วมกันเข้าไปตรวจสอบและหยุดยั้งสารพิษที่แหล่งกำเนิด ทั้งนี้ รัฐบาลจะนำสาระสำคัญทั้งหมดไปหารืออย่างเป็นทางการในการประชุมคณะทำงานร่วมไทย-เมียนมา-จีน ระหว่างวันที่ 24–26 พ.ย. ที่กระทรวงการต่างประเทศ โดยใช้หลักฐานทางวิทยาศาสตร์เป็นฐานเจรจา ทั้งผลการตรวจวัดของกระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม และการวิเคราะห์ไอโซโทปโดยกระทรวง อว. เพื่อตรวจ “ลายนิ้วมือ” พิสูจน์แหล่งที่มาของสารหนูอย่างแม่นยำ 
 

ดัน “ฝายดักตะกอนอัจฉริยะ” ลดพิษ 94.6% เดินหน้าทดลองจริง 18 เดือน ป้องนาข้าว 2.7 หมื่นไร่

 

ในที่ประชุม กระทรวง อว. ได้เสนอแนวทางออกแบบ “ฝายดักตะกอนอัจฉริยะ” ผลงานวิจัยร่วมของ สกสว. มหาวิทยาลัยนเรศวร และสถาบัน DHI โดยชี้ว่าสารหนูส่วนใหญ่เกาะติดมากับ “ตะกอนละเอียด” ซึ่งฝายทั่วไปดักได้เพียงทรายหยาบ ทำให้แม่น้ำสายผ่านเกณฑ์ไม่ถึง 5% ของจำนวนวัน 

 

ทีมวิจัยจึงสร้างแม่น้ำจำลอง (Digital Twin) ทดสอบข้อมูลจริงต่อเนื่อง 523 วัน จนได้ระบบที่ผันน้ำขุ่นเข้าบ่อริมตลิ่ง ทำงาน 5 ขั้นตอนควบคุมด้วย AI คือ “ดัก-ตก-ดูด-รีด-คืน” โดยเติมสารจับตะกอนเฉพาะช่วงน้ำขุ่นเกินเกณฑ์ ชะลอน้ำในรางกวนช้า ปิดประตูรับน้ำอัตโนมัติช่วงน้ำหลาก และตรวจค่าสารหนูก่อนปล่อยน้ำใสคืนแม่น้ำพร้อมจอแสดงผลเรียลไทม์ให้ชาวบ้านตรวจสอบได้ 

 

ส่วนตะกอนพิษจะถูกดูดออกทุกวัน รีดน้ำ และตรวจแล็บทุกล็อต ก่อนส่งไปตรึงถาวรในโรงปูนซีเมนต์หรือฝังกลบในหลุมปลอดภัยตามเกณฑ์กรมควบคุมมลพิษ โดยชั่งน้ำหนักและติดรหัสตรวจสอบย้อนหลังได้ทุกตัน

 

ผลจำลองชี้ว่า ระบบกำจัดสารหนูได้ถึง 94.6% หากสร้างครบ 3 ชุดริมแม่น้ำสาย ช่วง กม.ที่ 95–99 แม่น้ำสายจะผ่านมาตรฐาน 476 จาก 523 วัน และประปาแม่สายผลิตน้ำได้ทุกวันจากเดิมที่ต้องหยุดผลิต 17 วัน ที่ประชุมจึงเห็นชอบให้นำร่องแบบ Sandbox ที่หัวงานชลประทานแม่สาย เป็นเวลา 18 เดือน ครอบคลุมฤดูฝนปี 2570 เพื่อลดสารหนูไหลลงนา 94% คุ้มครองนาข้าวราว 27000 ไร่ ของผู้ใช้น้ำ 3356 ราย


นอกจากนี้ กรมชลประทานและ สกสว. จะลงพื้นที่วันจันทร์นี้ เพื่อสำรวจจุดทำบ่อดักและบำบัดตะกอนครบวงจรที่บ้านเหมืองแดง อ.แม่สาย และฝายเชียงราย ทั้งนี้ ตัวเลขดังกล่าวยังเป็นผลจากแบบจำลองซึ่งต้องยืนยันด้วยการทดลองจริงก่อนก่อสร้างเต็มรูปแบบ

ข่าวอื่นๆ ที่น่าสนใจ