19 ปี แห่งการขับเคลื่อนโครงการ “เกษตรกรคู่ชีวิต” กับการพัฒนางานวิจัย “กะเพรา” ยกระดับคุณภาพวัตถุดิบ สู่การสร้างมูลค่าเพิ่มให้ผลผลิตทางการเกษตรไทย สามารถตรวจสอบย้อนกลับได้ ปลอดภัย มั่นใจทุกขั้นตอน

เพื่อประโยชน์ต่อเกษตรกรไทยและผู้บริโภคเป็นสำคัญตามปณิธาณ Food 3S ของซีพีแรม
(Food Safety Food Security และ Food Sustainability) และปรัชญา 3 ประโยชน์ของเครือเจริญโภคภัณฑ์ ที่มุ่งสร้างสรรค์ประโยชน์แก่ประเทศชาติ ประชาชน และองค์กร

โครงการ “เกษตรกรคู่ชีวิต” ดำเนินการมาอย่างต่อเนื่องกว่า 19 ปี ไม่ได้มุ่งเน้นเพียงการรับซื้อใบกะเพราจากเกษตรกรโดยตรง แต่ให้ความสำคัญกับการพัฒนากระบวนการเพาะปลูก ส่งเสริม และสนับสนุนเกษตรกรอย่างต่อเนื่อง พร้อมคงไว้ซึ่งความคงที่สม่ำเสมอของคุณภาพเมนูกะเพรายอดนิยมที่ผู้บริโภคไว้วางใจเสมอมา ซึ่งมีแนวทาง 3 ด้านสำคัญ ได้แก่

1. ด้าน “ความรู้” เป็นการส่งเสริม และสนับสนุนในการถ่ายทอดองค์ความรู้ เทคโนโลยี และพัฒนามาตรฐานการเพาะปลูกแก่เกษตรกรผ่านศูนย์วิชาการเกษตรซีพีแรม ตั้งแต่การเตรียมดิน การเพาะปลูก การดูแลรักษา ไปจนถึงการเก็บเกี่ยวผลผลิตที่เหมาะสมตามมาตรฐานการปฏิบัติทางการเกษตรที่ดี (GAP) รวมถึงการนำสายพันธุ์ที่ผ่านการพัฒนาและสร้างมูลค่าเพิ่มมาให้เกษตรกรปลูก เพื่อให้เกษตรกรสามารถผลิตวัตถุดิบที่มีคุณภาพและตรงตามความต้องการของตลาด และลดข้อจำกัดต่าง ๆ ที่เกี่ยวข้อง
 

2. ด้าน “ทุน” แม้ว่าการปลูกกะเพราจะไม่ใช่พืชที่ใช้การลงทุนสูงมากนัก แต่เพื่อยกระดับประสิทธิภาพการเพาะปลูก  ซีพีแรมจึงสนับสนุนสิ่งจำเป็น เช่น การติดตั้งระบบโซลาร์เซลล์ การจัดการระบบน้ำ รวมถึงเมล็ดพันธุ์กะเพราโดยไม่คิดค่าใช้จ่ายมากกว่า 19 ปี และต่อเนื่องต่อไป ทั้งนี้ ซีพีแรมมีแนวทางสนับสนุนเมล็ดพันธุ์เพิ่มเติม เพื่อให้เกษตรกรสามารถรักษาคุณภาพและความสม่ำเสมอของผลผลิตในการเพาะปลูกรอบต่อไป

3. ด้าน “การตลาด” ซีพีแรมรับซื้อผลผลิตกะเพราจากเกษตรกรในโครงการ เพื่อเข้าสู่กระบวนการผลิตอาหารพร้อมรับประทาน ช่วยให้เกษตรกรมีช่องทางจำหน่ายผลผลิตที่ชัดเจน ขณะเดียวกัน กระบวนการเก็บเกี่ยวและคัดแยกใบกะเพรา ยังสร้างโอกาสในการจ้างงานและรายได้เพิ่มแก่คนในชุมชน ปัจจุบันผลผลิตที่เกษตรกรส่งมอบยังไม่เพียงพอต่อความต้องการ ด้วยในตลาดผู้บริโภคมีความต้องการเพิ่มขึ้นรวมถึงมีการพัฒนาเมนูใหม่ๆ ต่อเนื่อง เกษตรกรแทบไม่มีความจำเป็นต้องนำผลผลิตไปจำหน่ายให้ผู้รับซื้อรายอื่น เนื่องจากซีพีแรมให้ราคารับซื้อที่สูงกว่าราคาในท้องตลาด 

สอดคล้องกับมาตรฐานและคุณภาพที่ซีพีแรมพยายามอย่างต่อเนื่อง ในการสร้างมูลค่าเพิ่มให้กับกะเพรา

ดังนั้น สิ่งสำคัญไม่ใช่เพียงขายกะเพราสดในราคาพื้นฐานเท่านั้น โดยปัจจุบัน ซีพีแรมมุ่งส่งเสริมให้เกษตรกรเข้ามามีส่วนร่วมในกิจกรรมที่สร้างมูลค่าเพิ่ม เพื่อให้ได้รับผลตอบแทนสูงขึ้นและมีรายได้ที่มั่นคงมากขึ้น

“แนวคิด “เกษตรกรคู่ชีวิต” เกิดจากความตั้งใจที่สร้างความเข้มแข็งให้เกษตรกรอย่างรอบด้าน ทั้งด้านองค์ความรู้ เทคโนโลยี การตลาด และการพัฒนาอาชีพ เพื่อให้เกษตรกรมีรายได้ที่มั่นคง ขณะที่ซีพีแรมก็ได้รับวัตถุดิบที่มีคุณภาพคงที่สม่ำเสมอ เป็นความร่วมมือเสมือนคู่ชีวิตที่เติบโตและสร้างประโยชน์ร่วมกันอย่างยั่งยืน ความสำเร็จที่เกิดขึ้นไม่ได้มาจากฝ่ายใดฝ่ายหนึ่ง แต่เป็นผลจากการแลกเปลี่ยนองค์ความรู้และการพัฒนาร่วมกัน เกษตรกรได้นำประสบการณ์จากพื้นที่จริงมาถ่ายทอดให้ ซีพีแรม 

ขณะที่ซีพีแรมก็นำองค์ความรู้ทางวิชาการและงานวิจัยมาสนับสนุนเกษตรกรอย่างต่อเนื่อง จนเกิดเป็นความร่วมมือที่เข้มแข็ง นอกจากนี้เครือข่ายเกษตรกรยังมีการแลกเปลี่ยนเรียนรู้ระหว่างพื้นที่ ถ่ายทอดประสบการณ์และแนวปฏิบัติที่ดีต่อกัน ทำให้เกิดการพัฒนาเป็นเครือข่ายความรู้ที่เชื่อมโยงกันอย่างกว้างขวาง ส่งผลให้ทั้งเกษตรกรและซีพีแรมเติบโตไปด้วยกันอย่างมั่นคงในระยะยาว”

พัฒนาเพื่อประโยชน์ต่อเกษตรกรไทยและผู้บริโภคเป็นสำคัญ ไม่ใช่การผูกขาด “กะเพรา” ที่มีกว่า 300  สายพันธุ์ในประเทศ

จุดเริ่มต้นของการพัฒนาสายพันธุ์

“กะเพรา” ไม่ได้เกิดจากความต้องการเป็นเจ้าของกะเพรา แต่เกิดจากคำถามง่าย ๆ ว่า “จะทำอย่างไรให้กะเพราซึ่งเป็นวัตถุดิบสำคัญของเมนูกะเพรา มีคุณภาพคงที่ สม่ำเสมอ อร่อย ปลอดภัย และให้คุณค่าทางโภชนาการ รวมถึงเพียงพอตลอดทั้งปี” เบื้องหลังอาหารพร้อมรับประทานหนึ่งจาน คุณภาพของอาหารไม่ได้เริ่มต้นที่โรงงาน แต่เริ่มต้นจากการมีวัตถุดิบที่ดี มีคุณภาพสม่ำเสมอ และสามารถตรวจสอบย้อนกลับได้ ปลอดภัย มั่นใจทุกขั้นตอน และมาตรฐานของกระบวนการผลิตอาหารเพื่อให้ได้มาตรฐานเดียวทุกกล่องทั่วประเทศ 

สำหรับซีพีแรม เป้าหมายของการพัฒนากะเพรา ไม่ใช่การครอบครองกะเพราทั้งประเทศซึ่งมีกว่า 300 สายพันธุ์ แต่เพื่อประโยชน์ต่อเกษตรกร ให้พืชกะเพรามีความต้านทานต่อสภาพอากาศแปรปรวน เจริญเติบโตเร็ว และให้ผลผลิตสม่ำเสมอ คุณภาพของใบกะเพราที่มีกลิ่นหอม รสเผ็ดเข้มข้น เหมาะกับการนำไปใช้เป็นวัตถุดิบในการผลิตอาหาร เพื่อให้ผู้บริโภคได้รับประทานเมนูกะเพรา รสชาติอร่อยถูกปาก มีคุณภาพ และสม่ำเสมอ

จากงานวิจัยสู่แปลงปลูก รักษาคุณภาพตั้งแต่ต้นทางถึงจานอาหาร

แม้จะได้รับการพัฒนาจนเป็นพันธุ์พืชใหม่ที่มีคุณลักษณะเฉพาะ แต่เป้าหมายของซีพีแรมไม่ใช่การนำเมล็ดพันธุ์ออกจำหน่ายในเชิงพาณิชย์แก่บุคคลทั่วไป หากแต่เป็นการนำองค์ความรู้จากงานวิจัยมาต่อยอดสู่การผลิตอาหารที่สามารถควบคุมคุณภาพได้อย่างมีประสิทธิภาพตั้งแต่ต้นน้ำถึงปลายน้ำ รวมถึงความมั่นคงในการเพาะปลูกของเกษตรกรในโครงการ “เกษตรกรคู่ชีวิต” เท่านั้น รวมถึงรักษามาตรฐานของคุณภาพวัตถุดิบให้คงที่และสม่ำเสมอตามที่งานวิจัยได้พัฒนาขึ้นไว้ ด้วยเหตุนี้ ซีพีแรมจึงมองว่าการพัฒนาสายพันธุ์ “กะเพรา” เป็นการผสานงานวิจัยกับการใช้งานจริง สู่การสร้างมูลค่าเพิ่มให้ผลผลิตทางการเกษตรไทย ยกระดับศักยภาพ และสร้างรายได้ให้กับเกษตรกรและชุมชน พร้อมเชื่อมโยงภาคการเกษตรสู่ห่วงโซ่อุตสาหกรรมอาหารอย่างเป็นรูปธรรม สะท้อนการเติบโตร่วมกันระหว่างภาคอุตสาหกรรมอาหารกับเกษตรกรไทยในระยะยาว

การผสมเกสรข้ามสายพันธุ์มีโอกาสเพียงประมาณ 0.001%

การแพร่กระจายหรือปะปนระหว่างกะเพราสายพันธุ์ใหม่กับสายพันธุ์ทั่วไป ตามข้อมูลจากมหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ วิทยาเขตกำแพงแสน ระบุว่ามีโอกาสเพียงประมาณ 0.001% เท่านั้นที่จะเกิดการผสมตามธรรมชาติ นอกจากนี้กะเพราสายพันธุ์ใหม่ยังมีชุดโครโมโซม 4 ชุด (4x) แตกต่างจากกะเพราทั่วไปที่มี 2 ชุด (2x) ความแตกต่างดังกล่าว ได้ผ่านการทดลองในห้องปฏิบัติการแล้วพบว่า การผสมพันธุ์นั้นไม่พบการติดเมล็ดเลย (เมล็ดฝ่อ)

มากกว่าการพัฒนาสายพันธุ์กะเพรา แต่คือการ “เสริมแกร่งเกษตรกรไทย”

ข้อมูลจากกรมวิชาการเกษตรระบุว่า ปัจจุบันมีพืชจำนวน 107 รายการที่ได้รับความคุ้มครองพันธุ์พืชใหม่ ตามพระราชบัญญัติคุ้มครองพันธุ์พืช พ.ศ. 2542 ทั้งนี้ มีพันธุ์พืชใหม่ที่ผ่านกระบวนการตรวจสอบและได้รับหนังสือสำคัญแสดงการจดทะเบียน (คพ. 2) แล้วทั้งหมด 1108 พันธุ์ ซึ่งมีทั้งพันธุ์ที่ยังอยู่ระหว่างอายุการคุ้มครองและบางพันธุ์ก็สิ้นสุดอายุการคุ้มครองไปแล้ว ตามระยะเวลาที่กฎหมายกำหนด โดยเป็นผลงานจากทั้งหน่วยงานภาครัฐ สถาบันการศึกษา และภาคเอกชน สะท้อนให้เห็นว่าการคุ้มครองพันธุ์พืชใหม่เป็นกลไกที่ถูกนำมาใช้ในการสนับสนุนการสร้างนวัตกรรมทางการเกษตรอย่างแพร่หลาย และเป็นส่วนหนึ่งของการยกระดับขีดความสามารถในการแข่งขันของประเทศในระยะยาว

กว่าที่กะเพราสายพันธุ์ใหม่จะได้รับการคัดเลือก นักวิจัยต้องศึกษาลักษณะทางพันธุกรรม ความแข็งแรงของต้น การเจริญเติบโต ความสามารถในการปรับตัวต่อสภาพแวดล้อม รวมถึงคุณภาพของผลผลิตที่เหมาะสมต่อการนำไปใช้ในอุตสาหกรรมอาหาร แต่การวิจัยในห้องปฏิบัติการเป็นเพียงจุดเริ่มต้นเท่านั้น สิ่งสำคัญไม่แพ้กัน คือการนำพันธุ์พืชออกไปทดสอบในแปลงปลูกจริง เพื่อประเมินว่าสามารถเจริญเติบโตได้ดีภายใต้สภาพดินและสภาพอากาศที่แตกต่างกันหรือไม่ เกษตรกรสามารถเพาะปลูกได้จริงหรือไม่ และมีประเด็นใดที่ต้องปรับปรุงเพิ่มเติมก่อนนำไปใช้ในวงกว้าง

ด้วยเหตุนี้ การวิจัยจึงไม่ใช่ภารกิจของนักวิจัยหรือภาคเอกชนเพียงฝ่ายเดียว แต่ต้องอาศัยความร่วมมือระหว่างมหาวิทยาลัย ภาคเอกชน และเกษตรกร ซึ่งต่างมีองค์ความรู้และประสบการณ์ที่ช่วยเติมเต็มซึ่งกันและกัน เพื่อให้ผลงานวิจัยสามารถสร้างผลลัพธ์ที่เกิดประโยชน์ได้จริง

กะเพราสายพันธุ์ดังกล่าว เป็นตัวอย่างของการนำงานวิจัยมาต่อยอดสู่การใช้งานจริง สร้างประโยชน์ร่วมกันตั้งแต่นักวิจัย มหาวิทยาลัย เกษตรกร ผู้บริโภค จนถึงการยกระดับศักยภาพของภาคเกษตรไทย โดยมี ”โครงการเกษตรกรคู่ชีวิต” เป็นกลไกสำคัญที่เชื่อมโยงทุกภาคส่วนให้เติบโตไปด้วยกันอย่างยั่งยืน การวิจัยและพัฒนาเป็นกลไกสำคัญในการสร้างองค์ความรู้ นวัตกรรม และมูลค่าเพิ่มทางเศรษฐกิจและสังคม ล้วนแสดงให้เห็นว่าการลงทุนด้านการวิจัยอย่างต่อเนื่องเป็นปัจจัยสำคัญที่ช่วยเพิ่มขีดความสามารถในการแข่งขันและยกระดับคุณภาพชีวิตของประชาชน

“ความสำเร็จของกะเพราหนึ่งต้นจึงไม่ได้วัดจากความเป็นเจ้าของพันธุ์พืช แต่วัดจากการที่เกษตรกรมีคุณภาพชีวิตที่ดีขึ้น มีรายได้ที่มั่นคง ผู้บริโภคได้รับประทานอาหารที่มีคุณภาพคงที่ สม่ำเสมอ รวมถึงประเทศไทยมีศักยภาพและขีดความสามารถในการแข่งขันบนพื้นฐานขององค์ความรู้และนวัตกรรมของคนไทย #เกษตรกรคู่ชีวิต”