สวทช. ร่วมกับ VNUA ถ่ายทอดองค์ความรู้และเทคโนโลยีเพื่อสนับสนุน การจัดการโรคใบด่างมันสำปะหลังและการผลิตต้นพันธุ์สะอาดในเวียดนาม

กรุงฮานอย สาธารณรัฐสังคมนิยมเวียดนาม - ศูนย์พันธุวิศวกรรมและเทคโนโลยีชีวภาพแห่งชาติ (ไบโอเทค) และศูนย์เทคโนโลยีอิเล็กทรอนิกส์และคอมพิวเตอร์แห่งชาติ (เนคเทค) สำนักงานพัฒนาวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งชาติ (สวทช.) ร่วมกับ คณะเกษตรศาสตร์ มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์แห่งชาติเวียดนาม (Vietnam National University of Agriculture: VNUA) จัดการอบรมเชิงปฏิบัติการระดับนานาชาติ “CleanCass Workshop - Cassava Mosaic Disease Diagnosis and Clean Cassava Seed Production Systems” ระหว่างวันที่ 20 - 22 ต.ค. ที่กรุงฮานอย และจ.ฟู้เถาะ สาธารณรัฐสังคมนิยมเวียดนาม

ภายใต้โครงการ “การส่งเสริมการผลิตมันสำปะหลังที่ยั่งยืนในประเทศแถบลุ่มน้ำโขงผ่านการถ่ายทอดเทคโนโลยีการตรวจวินิจฉัยโรคใบด่างมันสำปะหลังและการผลิตท่อนพันธุ์ปลอดโรค” ซึ่งได้รับการสนับสนุนงบประมาณจากกองทุนความร่วมมือพิเศษล้านช้าง-แม่โขง โดยได้รับเกียรติจาก Dr. Nguyen Duc Tung รองคณบดีคณะเกษตรศาสตร์ มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์แห่งชาติเวียดนาม เป็นประธานกล่าวเปิดการอบรม โดยมีนักวิจัย เจ้าหน้าที่ส่งเสริมการเกษตร และตัวแทนเกษตรกร เข้าร่วมกว่า 50 คน
 

ดร.แสงสูรย์ เจริญวิไลศิริ หัวหน้าโครงการและนักวิจัยจากทีมวิจัยการผลิตโมโนโคลนอลแอนติบอดีและการประยุกต์ใช้ ไบโอเทค สวทช. กล่าวว่า มันสำปะหลังเป็นพืชเศรษฐกิจสำคัญของภูมิภาคลุ่มน้ำโขง โดยไทย เวียดนาม กัมพูชา และ สปป.ลาว ครองส่วนแบ่งการส่งออกมันสำปะหลังและผลิตภัณฑ์มันสำปะหลังรวมกันกว่า 90% ของตลาดโลก อย่างไรก็ตามภูมิภาคนี้กำลังเผชิญกับการแพร่ระบาดรุนแรงของโรคใบด่างมันสำปะหลัง (CMD) ซึ่งส่งผลกระทบต่อผลผลิตและรายได้ของเกษตรกร 

รวมถึงปริมาณวัตถุดิบสำหรับภาคอุตสาหกรรม และความพร้อมของท่อนพันธุ์สะอาดสำหรับใช้ในฤดูปลูกถัดไป เนื่องจากโรคใบด่างแพร่กระจายได้ทั้งผ่านท่อนพันธุ์ที่ติดเชื้อและแมลงหวี่ขาว การจัดการโรคจึงต้องส่งเสริมทั้งการใช้ท่อนพันธุ์สะอาดควบคู่ไปกับการเฝ้าระวังโรคและควบคุมแมลงพาหะระหว่างการเพาะปลูก
 

การอบรมครั้งนี้จึงมุ่งถ่ายทอดองค์ความรู้และเทคโนโลยีที่นักวิจัย สวทช. พัฒนาและบูรณาการขึ้นเพื่อสนับสนุนการจัดการโรคใบด่างมันสำปะหลัง ครอบคลุมตั้งแต่ เทคโนโลยีการเพาะเลี้ยงเนื้อเยื่อ โดยนักวิจัยจากธนาคารทรัพยากรชีวภาพแห่งชาติ (NBT) สำหรับรองรับการผลิตและขยายพันธุ์มันสำปะหลังในระบบการผลิตท่อนพันธุ์สะอาด เพื่อลดความเสี่ยงในการแพร่กระจายโรคผ่านท่อนพันธุ์ ด้านการตรวจวินิจฉัยโรค 

มีทั้งวิธี DAS-ELISA ซึ่งสามารถตรวจตัวอย่างจำนวนมากได้พร้อมกันในห้องปฏิบัติการ โดยมีเครื่อง WellScan ที่พัฒนาโดยเนคเทค สวทช. เป็นทางเลือกในการอ่านและวิเคราะห์ผล ELISA และชุดตรวจ SLCMV Strip Test ซึ่งใช้งานง่าย สามารถตรวจเชื้อในแปลงปลูกและทราบผลภายใน 15 นาที ช่วยให้เกษตรกรและเจ้าหน้าที่มีข้อมูลประกอบการตัดสินใจจัดการต้นที่ติดเชื้อได้ทันท่วงที เพื่อลดโอกาสการแพร่ระบาดในแปลงและความเสี่ยงในการนำท่อนพันธุ์ติดเชื้อไปปลูกต่อ 

นอกจากนี้ ทีมวิจัยเทคโนโลยีการควบคุมทางชีวภาพ (ABCT) ไบโอเทค สวทช. ยังร่วมถ่ายทอดความรู้ด้านเทคโนโลยีการควบคุมแมลงพาหะด้วยชีววิธี (Biocontrol) เพื่อเป็นทางเลือกในการลดประชากรแมลงหวี่ขาว ลดการพึ่งพาสารเคมี และส่งเสริมการจัดการศัตรูพืชอย่างยั่งยืน
 

ด้าน Dr. Ha Viet Cuong ผู้แทนจากภาควิชาโรคพืช คณะเกษตรศาสตร์ VNUA กล่าวว่า ความร่วมมือกับไบโอเทค สวทช. ครั้งนี้ ถือเป็นโอกาสสำคัญในการเสริมสร้างศักยภาพบุคลากรด้านการเกษตรและเกษตรกรเวียดนาม ผ่านการแลกเปลี่ยนความรู้และการฝึกปฏิบัติทั้งในห้องปฏิบัติการ ณ VNUA กรุงฮานอย และการฝึกปฏิบัติภาคสนามในจังหวัดฟู้เถาะ ซึ่งจะช่วยให้ผู้เข้าร่วมสามารถนำความรู้และเทคโนโลยีไปปรับใช้ให้เหมาะกับงานและสภาพพื้นที่ เพื่อสนับสนุนการเฝ้าระวังและจัดการโรคใบด่างมันสำปะหลัง ตลอดจนลดความเสี่ยงของการแพร่ระบาดต่อไป

กิจกรรมตลอด 3 วัน เชื่อมโยงการแลกเปลี่ยนความรู้กับการฝึกปฏิบัติ โดยวันแรก วิทยากรจากไบโอเทค สวทช. และผู้เชี่ยวชาญจากเวียดนาม ได้แก่ VNUA ศูนย์กักกันพืชเขต 1 สถาบันวิจัยอารักขาพืช (PPRI) สถาบันพันธุศาสตร์เกษตร (AGI) และมหาวิทยาลัย Tay Nguyen ได้ร่วมนำเสนอและแลกเปลี่ยนข้อมูลสถานการณ์โรคใบด่างมันสำปะหลัง เทคโนโลยีที่เกี่ยวข้องและประสบการณ์ด้านการผลิตท่อนพันธุ์สะอาด การควบคุมแมลงพาหะ รวมถึงการตรวจวินิจฉัยโรค

วันที่สอง ผู้เข้าร่วมได้ฝึกปฏิบัติการตรวจโรคใบด่างด้วย DAS-ELISA ในห้องปฏิบัติการ ตั้งแต่การเตรียมตัวอย่างจนถึงการอ่านและแปลผลโดยใช้เครื่อง WellScan และฝึกใช้ชุดตรวจแบบรวดเร็ว (Strip Test) โดยมีทีมวิทยากรให้คำแนะนำในแต่ละขั้นตอน

ปิดท้ายในวันที่สามด้วยการลงพื้นที่แปลงปลูกมันสำปะหลังในตำบลไดด่ง จังหวัดฟู้เถาะ เพื่อทำการสาธิตและฝึกใช้ชุดตรวจแบบรวดเร็วในสภาพแปลงจริง จากนั้นได้เดินทางเข้าเยี่ยมชมห้องปฏิบัติการเทคโนโลยีชีวภาพเซลล์พืช ณ สถาบันพันธุศาสตร์เกษตร (AGI) เพื่อแลกเปลี่ยนองค์ความรู้และประสบการณ์ด้านการผลิตและขยายพันธุ์พืชสะอาดระหว่างนักวิจัยไบโอเทคและนักวิจัยของสถาบัน